Nothing

Lời đã nói xong, tôi xin cất đi.

Tiếp tục chinh chiến (và yêu đương)

Tôi mở tạm để tối xong việc có động lực viết nốt



Có nhiều thứ để viết; cuối cùng chẳng muốn viết gì. Sự căng thẳng của một ngày lấy hết tất cả cái xuồng sã cần thiết để có thể viết blog theo một lối tương tác. Những ngày này tôi viết nhiều; viết cũng giống như sống trong một giấc mơ căng thẳng liên tục mà người ta không được phép tỉnh dậy ngay cả khi đó là một cơn ác mộng.

Ngày hôm qua dịch xong một cuốn sách. Một cuốn sách đơn giản, mỏng dính, dịch rẽ ngang, cũng chỉ để có thêm một nguồn xả khác cho sự căng thẳng với cuốn sách đang viết dở.

Ngày hôm qua, tôi đi lên đồi giữa những hàng cỏ đuôi cáo và những con sóc đất cứ thoắt ẩn thoắt hiện, và lũ thằn lằn thi nhau quăng mình từ bên bờ nắng của con đường mòn sang bên có bóng râm. Màu xanh này chỉ tồn tại ở San Jose trong chừng vài tuần; rồi cỏ sẽ vàng đi cho đến tận hết mùa đông. Từ bây giờ đã bắt đầu có thể quan sát những quả đồi đổi màu và hoa thuốc phiện cứ nở và tàn bập bùng trên các triền cỏ.

Đơn giản là cái khó làm nhất. Phức tạp là cái đáng chán nhất và giả nghệ thuật nhất trên đời.

Ngoài những câu chuyện, không có triết lý nào chưa từng được nói đến và nói đến sâu sắc hơn. Vì thế, chỉ có những câu chuyện là đáng kể.

Khi tôi chuẩn bị ra về, S bỗng nhiên lấy đàn ra. Tôi đã đi giày nên không ngồi xuống mà đứng. Và từ chỗ đứng đó, tôi thấy trán anh rịn mồ hôi. Mỗi người có ngưỡng sợ và nỗi sợ khác nhau. Nhiều khi nhận ra mình có quyền lực với người khác cũng mang lại nỗi sợ - sợ rằng mình có thể lạm dụng quyền lực đó và đánh mất cái mình có trước khi mình kịp nhận ra.

Thư trong ngày

"Hi Huong,

How was your weekend?

I had a pretty pleasant weekend. Went to visit a friend who recently had a
baby, had some dessert, chatted. I also got a book from the library that looks
somewhat interesting. It's called "The New Capitalist Manifesto". Just started
it, but looks like it might have some answers to what my friends call my
"chicken question". Briefly, I feel that 100 years ago, having meat at the
table was considered special and people would do it once a week or so. Then
capitalism drove the price of meat down so that we can have meat nearly every
day. But at the same time, it probably doesn't taste like the chicken from 100
years ago and is probably more harmful to you. So we think we are more
prosperous because we can afford to do something only rich people could do, but
are we really? What happened? Can this be reversed? I feel this is seen in
various aspects: home-ownership became a goal, but then financial markets found a
way to allow that without actually saving for it, so people started owning homes
without actually achieving what it originally meant, and now we have crises.

Anyway, that's my latest. What's exciting you currently?
AJ."

=====

"Dear AJ,

What's exciting me currently? Getting rid of some nasty people from the face of the earth so that nice people can actually live instead of suffering in ways they don't deserve.

Huong."

You like? (3)

Tối hôm qua, tôi đi ăn tối lần thứ hai với L. Chúng tôi hẹn gặp nhau ở một nhà hàng trong Japan town - nhà hàng do L chọn và gửi cho tôi địa chỉ. Khi tôi tới, L đã ở đó chờ. Anh cười nụ cười có phần ngượng nghịu của dân kỹ thuật, vốn không quen giao tiếp; và hỏi tôi ngày của tôi thế nào. Trong hơn một tiếng sau đó, các câu hỏi của anh cũng kiểu như thế, nụ cười của anh cũng kiểu như thế, và tôi nghĩ có lẽ đây là lần cuối cùng tôi gặp L. L là người rất tốt, rất hiền, và, nói thực là rất giàu (multi-million dollars); nhưng anh và tôi không có nhiều điểm chung. Tôi có thể nói chuyện với L một tiếng, hai tiếng; một lần, hai lần, hay 10 lần, nhưng tôi không tưởng tượng được một điều gì xa hơn thế - theo hướng romantic. Hồi tôi quyết định từ chối các cơ hội học MBA mà chuyển sang học truyền thông và công tác xã hội, lí do cũng giống như thế này: tôi không thể tưởng tượng nổi mình sẽ làm gì trong thế giới của những người có MBA và tôi không tưởng tượng nổi tôi sẽ có thể hạnh phúc ở đó. Chưa kể L là người Mỹ và một người Cơ đốc giáo rất kính Chúa; còn tôi là người có thiên hướng Phật giáo.

Sau bữa tối, L hỏi tôi:
- Do you have any plan?
- No, I have no plan. Do you have any plan?
- No, I am open.... Is there something you want to do?
- I am not familiar with San Jose, I don't even know what I can do here in the evening.
- Well, maybe I can show you around San Jose then.
- That'd be nice.

Vậy là chúng tôi ra xe của L. Trong gần 2 tiếng sau đó, L lái xe chạy từ đông sang tây, nam qua bắc, vừa đi vừa giải thích cho tôi nghe cặn kẽ ở chỗ này ngày xưa dân Việt Nam mới di tản qua phải sống cùng với dân Mễ nên thành lập rất nhiều băng đảng chém giết khét tiếng, cảnh sát cả vùng này phải sợ; chỗ này ngày xưa vốn là mỏ thủy ngân cung cấp tới 95% thủy ngân cho dân đào đãi vàng hồi Gold Rush, cho nên vùng này không tốt nếu có gia đình vì trẻ con có thể bị nhiễm thủy ngân trong nguồn nước; chỗ này là đầu mối hệ thống nước thải của cả thành phố nên không khí mùa hè có mùi; chỗ này gần đây chính quyền mới phá bỏ trại tập trung của người tâm thần, đưa họ về sống trong cộng đồng nên sẽ hay thấy các nhà dân có người tâm thần ngồi lờ đờ ngoài cửa; chỗ này là chỗ toàn triệu phú; vân vân...

Chúng tôi đi rất lâu rồi vòng lên khu Silver Creek - là khu nhà giàu ở trên đồi cao. L dừng xe lại nhưng không tắt máy, chỉ cho tôi nhìn qua cửa sổ:
- Đó, San Jose ở đó... phía kia là downtown, phía kia là Blossom Hill, còn nhà anh ở chỗ kia kìa...
- Thế San Francisco ở đâu?
- Hôm nay trời mù nên em không nhìn thấy đấy; những hôm trời trong thì từ đây có thể nhìn xuyên qua vịnh sang trung tâm SF. Chỗ kia kìa, chỗ có mấy cái đèn sáng mờ mờ đó, em thấy không?

Chúng tôi đứng đó mấy phút nhìn xuống San Jose giăng giăng điện vàng. Tôi hỏi L:
- Anh bảo là công ty của anh sản xuất máy móc, em thật khó hình dung vì nó không phải ngành của em, ví dụ là máy gì?

L tắt máy xe; khuôn mặt anh bỗng nhiên có một ánh sáng khác.
- Ví dụ thì hơi khó, nhưng anh kể một sản phẩm anh mới làm nhé. Toyota thuê anh đến xem dây chuyền của họ để xem họ có thể cải tiến được tốc độ lắp xe nhanh lên hay không. Anh xem hết mọi khâu, rồi anh thấy có một cái thao tác này. Tức là khi người công nhân muốn lắp cái vành xe vào bánh xe, anh ta phải với tay vào trong một cái xô đựng các con ốc; 6 lần với tay vào xô rồi vặn ốc vào; sau đó đẩy vào máy cho máy xiết ốc. Thế thì anh thiết kế cho họ một cái dụng cụ rất là đơn giản để công nhân chỉ cần cầm dụng cụ này nhúng vào trong xô là nhặt được cả 6 con ốc cùng lúc, rồi áp vào và vặn vít. Họ tiết kiệm được rất nhiều thời gian. Chưa bao giờ họ tiết kiệm được nhiều thời gian như thế. Tổng giám đốc Toyota đi khoe khắp nơi về cái cải tiến này - L cười.

- Thế anh tiết kiệm được bao nhiêu thời gian? - tôi hỏi.
- 3 giây - L nói.
- 3 giây á?
- Ừ, 3 giây; trong lịch sử gần đây của Toyota, lần cải tiến thời gian nhiều nhất của họ cũng chỉ tiết kiệm được 7/8 giây.

Tôi không biết nói gì cả. Tôi chỉ ngồi đó. L hỏi:
- Anh không định gây áp lực cho em nhưng mà anh muốn biết... em nghĩ là anh với em có thể hẹn hò với nhau được không?

Thực sự tôi không biết là tôi có thể hẹn hò với L không nhưng ít nhất tôi biết đây là một người tôi có thể làm bạn và một người tôi tôn trọng. Một người hướng tới việc cải tiến từng 3 giây một hoặc 7/8 giây cho một sản phẩm là một người đáng trọng và có điểm chung với tôi. Tôi hiểu là có thể Stanford sẽ có một đối thủ cạnh tranh mới. Tối mai tôi sẽ gặp Stanford lần thứ tư.

Dĩ nhiên tôi vẫn chưa kể về lần đi uống cà phê đầu tiên với Stanford. Nhưng chuyện đâu còn có đó, tôi sẽ kể dần dần.

Tủ sách "Cánh cửa mở rộng"

Sau lần "quảng cáo" tìm người dịch sách lần trước, tôi có nhận được thư từ nhiều bạn hỏi về công việc này. Nay tôi xin được nói rõ thêm và cũng là thông báo luôn.

Thực ra tôi chỉ đăng quảng cáo tìm người dịch hộ NXB Trẻ trong chương trình tủ sách "Cánh cửa mở rộng" do anh Ngô Bảo Châu và tôi cùng khởi động. NXB Trẻ đã có thông cáo báo chí về tủ sách này ở đây.

Như các bạn cũng thấy, ít nhất là trong thời gian đầu thì tủ sách này là tủ sách dịch; với trọng điểm là 3 mảng: văn học, khoa học xã hội - kinh tế, và khoa học tự nhiên; trong đó 80% các sách có khả năng tiếp cận đông đảo người đọc và 20% cho các sách chuyên sâu. Cũng trong thời gian đầu, trên tinh thần thử nghiệm, anh Châu và tôi chịu trách nhiệm giới thiệu sách; nhưng về lâu về dài thì tủ sách này sẽ mở rộng nhóm giới thiệu, với hy vọng sử dụng trí tuệ tập thể. Tỷ lệ 80-20 cũng sẽ được điều chỉnh dần dần sau khi tủ sách đi vào hoạt động. Hiện nay chúng tôi đang triển khai loạt sách đầu tiên.

Các bạn có nhu cầu dịch sách xin liên hệ thẳng với người phụ trách tủ sách này tại NXB Trẻ theo email tre.canhcuamorong@gmail.com. Khi liên hệ, xin các bạn nói rõ một số thông tin như tên, nơi công tác/học tập (nếu được), trình độ và kinh nghiệm dịch thuật đã có, ngôn ngữ có thể dịch, loại sách mong muốn tham gia dịch, và thời gian có thể đầu tư cho việc dịch này. Những bạn đã liên hệ với tôi thì tôi đều đã forward email lại cho bên NXB Trẻ để họ liên lạc trực tiếp trong công việc cụ thể.

Cảm ơn các bạn.

Gặp người nổi tiếng

Thấy chỗ này và nhiều chỗ khác khoe gặp người nổi tiếng, tôi cũng khoe gặp người nổi tiếng.

Trong hình này là bố tôi mặc thử lễ phục tốt nghiệp của tôi ở Chicago hồi mùa hè trước. Ảnh này chụp ở thềm nhà của người nổi tiếng nói trên. Chắc chả mấy người khoe được câu này :)

You like? (2)

"So what happened during and after the coffee?"

As I said, he asked if I would have coffee with him and I said sure. Then he said, “How about this Friday after work? Will that work for you?” and I said it would work for me. Then he said, “Would you want me to meet you in San Jose or you would like to check out Palo Alto? Have you been to Palo Alto?” and I said, “If you don't mind, maybe we can meet in San Jose this time?” and he said, “Sure I will meet you in San Jose. Is there a place you would like to meet?” and I said “I know this good European bakery café, they have good coffee and cake” and he said, " Give me the address and I will meet you there or I can pick you up at, shall we say, 6pm?" and I said “6pm is good. I will see you there” and I gave him the address of the café.

- còn nữa -

You like? (1)

Huong Nguyen/Phan Viet (Facebook status): Đang bắt đầu like một người. I feel like a fool in like (sigh)

Bình luận 1: Ngọt quá :x, thỉnh thoảng fool thế hay, chứ tỉnh mãi đau đầu nhỉ :) good luck.

Bình luận 2: Hay thế. Kể đi :D

Huong Nguyen: He's an American. A Stanford man.

Huong Nguyen: One day he said, "Huong, would you like to have coffee with me?" I said sure. That's how the story begins (sigh)

7 người đã like câu chuyện này.

- còn tiếp -

Texas flood

Trở lại với văn chương

Trang văn học nước ngoài của Tuổi Trẻ cuối tuần này có một truyện ngắn của Tobias Wolff đi kèm một bài phỏng vấn do tôi thực hiện. Tobias Wolff là một trong những cây bút truyện ngắn và hồi ký xuất sắc nhất của Mỹ hiện tại. Ông đang dạy tại Đại học Stanford. Dưới đây tôi trích đăng một đoạn đầu bài phỏng vấn. Tôi sẽ đăng nốt cả bài phỏng vấn và truyện ngắn sau khi báo ra.

======
Phỏng vấn nhà văn Tobias Wolff
- Phan Việt thực hiện -

Tôi lập tức nhận ra Tobias Wolff với mái tóc bạc trắng khi đi qua cửa căng-tin của Đại học Stanford, nơi ông đang dạy viết văn. Ông ngồi một mình ở một bàn ăn, trước mặt là mấy miếng pizza, một chai nước cam, và một túi ni-lông nhỏ đựng hoa quả cắt sẵn mang đi từ nhà. Thấy tôi, ông đứng dậy chìa tay ra, cười, và xin lỗi tôi vì bận từ sáng nên giờ mới có thời gian ăn trưa (lúc đó là 1:30 chiều) và sẽ phải vừa nói chuyện với tôi vừa ăn. Cuộc nói chuyện của chúng tôi kéo dài 2 tiếng – một cuộc nói chuyện nhiều tiếng cười, và thỉnh thoảng Tobias Wolff lại đọc một đoạn viết ngắn của Tolstoy, Babel, Hemingway, hay Fitzgerald – hoàn toàn chỉ bằng trí nhớ. Bài phỏng vấn dưới đây trích từ cuộc nói chuyện này.

Phan Việt (PV): Ông có thấy khó khi phải hóa thân thành người khác lúc viết không?

Tobias Wolff (TW): Có. Và tôi nghĩ nó là một trong những thử thách lớn nhất, không chỉ của nhà văn, mà của việc làm một con người. Chúng ta làm quá nhiều những thứ tồi tệ đối với nhau bởi vì chúng ta không tưởng tượng được cảm giác khi là một người khác. Tôi thích tưởng tượng mình là người khác. Cô biết đấy, đôi khi tôi cũng chán ngấy việc là bản thân mình (cười).

PV:Nhưng dường như ai cũng từng vật vã tìm ra bản thân mình. Trong Old School (Trường Cũ), ông kể chuyện một nhà văn trẻ đã từng thần tượng Ayn Rand, Hemingway, và những nhà văn khác; sau đó anh ta đều thất vọng với những thần tượng này và phải tự tìm lấy giọng của mình. Đây có phải là một cái… ta tạm gọi là “lộ trình phát triển” chung của các nhà văn không?

Tobias Wolff (TW): Có, tôi nghĩ là tất cả các nhà văn trẻ đều có nhu cầu tìm kiếm một người cha hay người mẹ nghệ thuật nào đó, và sau đó, cũng như là đối với cha mẹ đẻ của mình, họ tách khỏi cha mẹ nghệ thuật. Họ có nhu cầu chịu ảnh hưởng và chối bỏ ảnh hưởng từ người khác. Về nhiều mặt, sự trưởng thành của một nhà văn cũng giống như sự trưởng thành của một con người; anh ta phải tìm kiếm thần tượng, phải tìm kiếm chỗ đứng của mình trong thế giới, phải tìm cách để viết, để bày tỏ bản thân, phải tìm ra giọng của chính mình; nó cũng giống như thử quần áo vậy, anh ta sẽ nhận ra, có những quần áo mặc vào không hợp với mình, thậm chí làm mình trông hết sức lố bịch, vậy là phải tìm cái hợp với mình.

PV: Trong một cuộc phỏng vấn trước đây, ông từng nói rằng quyết định tham gia chiến tranh ở Việt Nam của ông là một “quyết định văn học”?

TW: Đúng thế, nó có lẽ là một quyết định ngu ngốc (cười), nhưng hồi đó, tôi đang ngưỡng mộ Hemingway, Remarque, rồi Mailer, và tôi nghĩ là tôi cần phải có những kinh nghiệm tàn khốc để có thể trở thành một nhà văn cũng như một người đàn ông. Lúc đó, chiến tranh là một kinh nghiệm trung tâm trong cuộc đời những nhà văn mà tôi đang đọc. Thực ra nếu tôi đọc họ kỹ hơn, lẽ ra tôi phải hiểu ý họ định nói là đừng có tham chiến. Ồ, nhưng mà cô biết đấy, nhiều khi chúng ta đâu có chịu hiểu đâu (cười)

PV:Vậy là ông sang Việt Nam? Vào khoảng thời gian nào vậy?

TW: Từ tháng 4-1967 tới 4-1968. Tôi đóng quân ở gần Mỹ Tho.

(còn nữa)

Bổ sung ngày 30-3: Vì một số lí do, tôi chưa thể đăng bài phỏng vấn này lên blog, thành thật cáo lỗi cùng bạn đọc.

Giúp người dân Nhật

Nếu ở nước ngoài, bạn có thể gửi tiền ủng hộ tại:

1. American Red Cross (tôi gửi ở đây)

2. UNICEF

3. Salvation Army

4. USAID

Xuân sớm

Bạn tôi đi xem concert về gọi điện háo hức kể cho tôi câu chuyện của đôi vợ chồng biểu diễn trong concert. Họ gặp nhau lúc trẻ, chàng trai là người hâm mộ âm nhạc của cô gái, cô gái cũng hâm mộ âm nhạc của chàng trai; nhưng hai bên đều đã ràng buộc; vậy là ai đi đường nấy, vân vân và vân vân; 15 năm sau, họ gặp lại, hai bên đều đã trải qua đủ sóng gió, từ đó họ đi cùng đường, đến giờ hơn 20 năm. Bạn tôi cứ tấm tắc, thật là một câu chuyện có hậu, một câu chuyện đẹp. Bạn bảo "Tin không? Chỉ cần nhìn họ là đủ biết họ yêu nhau".

Tôi bảo dĩ nhiên là tôi tin. Mà tôi còn tin là cả tôi, bạn, và mọi người đều đang ở trong những câu chuyện có hậu, những câu chuyện đẹp của cuộc đời mỗi chúng ta mà không biết. Như hai người kia, bây giờ ở cuối đường, họ có thể nhìn lại mà nói về cái kết thúc có hậu; nhưng trong cái khoảng 15 năm xa cách, có ai biết được kết thúc đó. Tôi, bạn, và mọi người, trong thời điểm hiện tại, có thể đều đang ở trong cái 15 năm "lưu lạc" của chúng ta. Cũng có thể chúng ta phải mất 2 tháng, 2 năm, hoặc 20 năm và lâu hơn nữa để hiểu rằng ta đang ở trong một câu chuyện có hậu, một câu chuyện đẹp, hoặc ít nhất là trong một câu chuyện.

Và nếu bạn tin vào đạo Phật, thì bạn còn có thể lạc quan hơn nữa vì Phật nói mỗi chúng ta, trải qua vô lượng kiếp, rồi đều sẽ thành Phật hết. Và như thế, trong một đời người, không ai trong chúng ta cần tham lam làm mọi việc một cách hoàn hảo cả - bạn không cần phải vừa là ca sỹ nổi tiếng, vừa là doanh nhân thành đạt, vừa là người mẹ mẫu mực, vừa là người vợ hoàn hảo, lại vừa là người bạn hữu hảo, người chị đáng kính... (1) Không cần vội và tham thế làm gì. Trong một đời sống, bạn có thể chỉ cần chọn làm thật tốt một việc - như trong đời này, bạn có thể chọn chỉ làm ca sỹ thật tốt, đời sau bạn sẽ là người mẹ thật tốt, đời sau nữa đến trồng nho ở Florence, đời sau nữa làm lãnh tụ giải phóng da đen.

Nhưng ở đời này hay đời nào, cũng phải cố gắng ra khỏi vòng đối-đãi.

San Jose bắt đầu vào mùa xuân, sớm hơn phần còn lại của nước Mỹ tới cả tháng. Cỏ tràn lên không giấu diếm, dâng từng ngày từ dưới chân đồi nhiều đất ấm lên đỉnh đồi còn lác đác tuyết phủ, lấn từ vạt đồi này sang vạt đồi khác, màu xanh mỗi ngày một vững. Hoa cải mù-tạt và cúc tràn trề, anh đào sáng trời. Nhìn chừng ấy sự sống vươn lên sau mùa đông, không thể không tin vào sự hồi sinh và quy luật thành-trụ-hoại-sinh.

====

(1) Đoạn này và đoạn sau không phải Phật nói mà là tôi cứ mạnh dạn suy như thế. A di đà Phật!

Quảng cáo

1. Trang web tài chính GAFIN của các bạn tôi:

http://gafin.vn

2. Tôi đang tìm người dịch sách - sách văn học và sách khoa học xã hội, từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Bạn nào có mong muốn, xin liên hệ; nhất là các bạn du học sinh.

Dịch sách là một việc thử thách lòng kiên nhẫn rất nhiều nhưng dịch xong một cuốn sách hoặc làm xong một cuốn sách cũng rất vui.

Hemingway on writing

"Nếu một nhà văn định viết về sự sa ngã của anh ta - với tư cách một con người và một nhà văn - anh ta phải chấp nhận sự sa ngã đó và viết về nó.

Anh ta có thể hư cấu và tưởng tượng toàn bộ câu chuyện nhưng anh ta phải hư cấu một cách rốt ráo. Đấy là điều cơ bản nhất, nếu anh ta muốn cái anh ta viết ra là văn học.

Một nhà văn có thể hư cấu mọi từ ngữ, ý tưởng, và hành động; nhưng anh ta phải hư cấu triệt để. Dứt khoát không được hư cấu nửa vời chỉ để cho tiện hoặc để khớp với những hành động anh ta còn nhớ được.

Và anh ta phải biết rõ mình đang viết về cái gì.

Sử dụng các chi tiết thật luôn là cách viết khó hay nhất. Bịa đặt là cách dễ nhất và tốt nhất. Nhưng để bịa đặt được thì trước hết phải biết mình đang viết về cái gì và phải tự tin.

Nó giống như là lái tàu sau khi bờ biển đã khuất. Nếu anh ta tự tin thì anh ta sẽ ổn. Nhưng để có sự tự tin thì anh ta phải biết rõ mình đang làm gì."

================

Nguyên bản tiếng Anh:

"If he's going to write about himself going to hell as a man and a writer, he has to accept that and write about it.

He can make it all up and imagine it all but he must imagine it truly. That's it. If he wants it to be literature.

You can make up every word, thought, and action. But you must make them up truly. Not fake them to suit your convenience or to fit some remembered actions.

And you must know what things are about.

Using actual stuff is the most difficult writing in the world to have good. Making it all up is the easiest and the best. But you have to know what things are about before you start and you have to have confidence. It's like navigating once you have dropped the shore out of sight astern. If you have confidence you're alright. But to have confidence you have to know your stuff."

Về tình yêu

Tôi cứ nhớ mãi hồi mùa hè vừa rồi, khi bố mẹ tôi sang Chicago thăm tôi; chiều tối nào, tôi cũng thấy hai người đứng ở trong nhà nhìn qua cửa sổ chờ tôi từ trường về.

Hôm nay 8-3, tôi định viết một bài essay nghiêm chỉnh nói về tình yêu; rút cục tôi chẳng nói được gì.

Ghi vội ở Hà Nội (7): Lại đi

- Thưa thầy, trong trường hợp đó thì nên làm thế nào?
- Thuận theo tự nhiên mà làm.
- Nhưng có hai loại tự nhiên - cái tự nhiên thô sơ theo dục vọng, có thể đi đến lầm lạc, và cái tự nhiên của Đạo; vậy làm sao để...
- Thuận theo cái tự nhiên của Nghiệp.
- Làm sao biết đó là tự nhiên của Nghiệp?
- Khi nào cô giáo không cưỡng lại được thì cô biết đó là tự nhiên của Nghiệp

===========
Trong lần về Hà Nội này, một trong những điều làm tôi vui nhất là những lần đến chùa TN chơi với đại đức TMT. Tôi biết thầy từ mùa hè trước vì thầy là một trong những học viên của lớp bồi dưỡng công tác xã hội sau đại học mà tôi giảng ở ĐH Khoa học xã hội và nhân văn. Đến chùa chơi lần nào tôi và các học viên cũ của lớp đó cũng ăn cơm chay với thầy, nghe thầy nói chuyện; nhờ đó tôi hiểu thêm một số thứ tôi vốn chỉ lờ mờ hiểu khi trước. Ví dụ năm 2004, tôi viết Phù Phiếm Truyện chỉ xuất phát từ câu nói của người bạn: "đời thế là không có gì sướng bằng". Lúc ấy, tôi chỉ có cảm giác lờ mờ rằng hình như trong phát ngôn đó có gói tất cả các vấn đề của đời người: người ta xuất phát từ cái tâm so sánh "bằng" hay "không bằng" trong "sướng/khổ" về "gì" tức là mọi thứ trên thế gian, mà sinh ra mọi thứ hỉ nộ ái ố. Lần này, tôi được thầy giải thích mọi thứ rõ ràng và thấu đáo hơn. Dĩ nhiên tôi không thể nói lại được những gì thày nói; tôi ghi lại điều này ở đây chỉ để khẳng định một điều là kiến thức quan trọng nhưng tầm đạo có lẽ còn quan trọng hơn. Tầm đạo ở đây là đi tìm sự thật.

=============

PHÙ PHIẾM TRUYỆN

Để trêu K.

Lời tác giả: Truyện này tôi viết trêu một người bạn; vì bạn này viết một câu là “Buổi tối tĩnh lặng một tí, các ấy lên gác thượng nghe bản này (một bản nhạc trong phim Điện Biên Phủ) bằng đôi loa ngon ngon, cộng thêm ly Gin, điếu Marl cầm tay, gái (im lặng) ngồi cạnh, trăng sao rì rào, nghe mà lòng miên man nghĩ về thời cuộc, đời thế là không có gì sướng bằng.”. Người bạn tên Kiên, nên phóng tác nhân vật trong truyện là K.

***

Để có mặt tại sân thượng một quán cà-phê với rượu Gin, thuốc Marl và “gái” vào một tối cuối tuần, K phải rời khỏi nhà.

K mới 25 tuổi, đẹp trai, có học, và chưa vợ. Rời khỏi nhà vào tối thứ Bảy - điều này nghe có vẻ hiển nhiên.

*
Để ra khỏi nhà, thường cần có một lý do. Đi làm. Đi sinh nhật bạn. Đi chợ. Đi có hẹn. Đi chơi. Vân vân…

Đôi khi người ta ra khỏi nhà vì không có lí do gì để ngồi ở nhà.

Không có lí do là một tình trạng đáng sợ với hầu hết những người có một chút tự nhận thức. Sự vắng lặng của suy nghĩ hoặc suy nghĩa thường làm cho người ta hoảng sợ.

*
Nghĩa (meaning) là sản phẩm của suy diễn nội tâm hơn là thực tại. Nhân-quả là cái chỉ tồn tại trong thế giới tư duy; chứ thường không quan sát trực quan được. Sự mô phỏng hoặc suy diễn về nhân quả thì có.

Theo một nghĩa nào đó, thế giới này là một tổng thể chắp vá các mô phỏng của thế giới tư duy.

*
K không đi một mình mà đi với một người bạn gái. Thống kê ¹ cho thấy 99,9% những người ở độ tuổi 25, đẹp trai và chưa vợ, thường ra khỏi nhà vào tối thứ bảy cùng với một ai đó; hoặc có thể ra khỏi nhà một mình nhưng sẽ gặp một ai đó. Chỉ có 0,1% không gặp ai. Số 0,1% này thường bị coi là “lập dị” và/hoặc “thiên tài” .
Sau nhiều hành trình vòng vèo, K và người bạn gái có mặt ở trên sân thượng một nhà hàng. K không biết nhà hàng này. Người bạn gái dẫn anh tới đây vì - theo lời cô ấy - “nó lạ”. “Lạ” - sau này K nhận ra - vì nó nằm trên một sân thượng hẻo lánh, bàn ghế không phải là ghế gỗ hay ghế sắt Xuân Hoà; bài trí có cả tranh của Thành Chương ² lẫn ảnh Kurk Cobain ³ và Che Guevara ⁴. Nhạc lạ. Khách lạ. Đồ uống không ở trong những cái cốc thuỷ tinh Trung Quốc trắng và cao thông thường. Đèn treo cũng lạ. Cây cảnh treo cũng lạ. Vân vân. Trăm nghìn thứ lớn nhỏ khác nhau…

“Lạ” là một thứ “giá trị gia tăng”, không có hình thù cụ thể nhưng có thể truy dấu qua hoá đơn tính tiền khi K trở về nhà. Một ly Gin ở đây đắt hơn X đồng so với cái quán Dilmah lỗi thời ở đầu phố. K không thực sự thấy tiếc. Bởi vì người bạn gái đã có vẻ rất hứng khởi.

*
Hầu hết những người nghèo bình thường lo lắng về thiếu ăn. Hầu hết những người-có-học-bình-thường lo lắng về sự tầm thường. Khác biệt là cái họ tìm kiếm. Họ hưởng thụ sự nhận-thức-về-cái-khác-biệt và cả sự tìm-kiếm-cái-khác-biệt. Đôi khi họ bị đánh bẫy trong chính sự say sưa của mình.

Một số người - ở cuối hành trình này - nhận ra một sản phẩm phụ mà họ đã không chờ đợi: nhận ra rằng sự khác biệt của họ - đôi khi có tên là “vĩ đại” - không có cái ngang xứng tầm vóc trong thế giới này và (có lẽ) chẳng để làm gì. Kết quả của nhận thức này đôi khi là sự tự tử. Thuật ngữ khoa học gọi là “Phá sản sự sống”, tiếng Latin là Lifeahueyoscnhuqón ⁵.

*
Gin – cũng giống Vodka - được làm từ nước và rượu chưng cất nguyên chất, pha thêm vị. Người ta làm rượu bằng cách cho lên men ngũ cốc hoặc hoa quả (thường là nho); rồi sau đó chưng cất bằng quá trình đun sôi-bay hơi thông thường.

Marl là tên tắt của Marlboro - loại thuốc tiêu thụ số 1 thế giới. Thống kê ở Mỹ cho thấy Marl là thuốc của giới trung lưu da trắng. Trong số những người da trắng hút thuốc thì 60% hút thuốc Marl; trong khi đó chỉ có 6% dân da đen hút thuốc là hút loại này. 82% dân da đen hút Newport ⁶. Quảng cáo thuốc Marl cho nam - từ đầu - đã là những chàng cao bồi da trắng quất ngựa chạy trên thảo nguyên. Theo quy ước: bạn hút thuốc Marl, (cho nên) bạn nam tính, ít nhất cũng trung lưu, bạn tự chủ và có lẽ là “hay” .

K không say mặc dù Gin anh uống khá nặng. K không thể say vì K còn mải nghĩ. K nghĩ đến nhiều thứ; những thứ không tồn tại ở xung quanh trong vòng bán kính 10 mét. Người ta chỉ say khi uống mà không nghĩ. Khi người ta nghĩ, người ta không say được.

K nghĩ về thời cuộc. Công việc của K ở toà soạn khiến K tiếp xúc với đủ loại tin tức thế giới hàng ngày. K có cảm giác như thế giới này đang phát điên. Cứ nhìn ảnh một cô ả cai tù tươi cười thòng dây xích chó vào cổ một tù nhân trần truồng rồi lôi đi quanh trại giam, thì còn có thể nghĩ gì hơn ngoài việc cho rằng cô kia đã phát điên một cách có điều kiện? ⁷

Điên loạn có điều kiện. K nghĩ đến những thí nghiệm kinh điển của Paplov ⁸ về phản xạ có điều kiện; rồi đến những thí nghiệm sau này của Watson ⁹; không khỏi nhận ra rằng loài người đã được tập cho sự điên loạn và tê liệt khi nhìn thấy sự điên loạn.
Chó tiết nước bọt khi đèn sáng. ¹⁰

Người lên cơn điên khi thấy người khác…

Qua hàng ngàn năm, loài người chẳng tự do thêm mấy về mặt tư tưởng mà chỉ được giải phóng thêm về cơ bắp. Đời sống này vẫn nguyên dạng…

*
Vô thường

*
Nếu được cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống, một con chuột bạch có thể sống trong một cái lồng thí nghiệm chật hẹp cho đến lúc chết một cách bình thường.¹¹
Nếu được cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống, một người sẽ ngồi được ở nhà bao lâu mà vẫn thấy “bình thường”? ¹²

*
Người bạn gái của K yên lặng từ đầu. K không đoán được ý nghĩ của nàng. Nhưng nàng có vẻ hài lòng - thế là được rồi. K thích nàng. Nàng xinh xắn và khéo léo. Nàng hồn nhiên thụ hưởng sự được-đi-chơi-cùng-K vào một tối thứ Bảy. K lén quay sang nhìn nàng. Nàng đang mơ màng một điều gì đó; ánh mắt vui vui tản mát ở phía xa. K vội quay đi. Tiếng nhạc từ đôi loa Bose - một bài hát tình yêu - làm cho K không lộ tẩy. Cứ như thể nó đang thay K tâm sự với nàng.

Không có âm thanh, con người biết làm gì với ý nghĩ của mình?

*
Không kể loài người, các con đực của các loại động vật có vú chỉ thực hiện các hoạt động “cưa”, “tán”, “hẹn hò”, “cặp”, “bồ bịch” “gây ấn tượng” vào một mùa nhất định trong năm. Hoạt động này thường chỉ hạn chế ở việc dùng âm thanh ghẹo cái, đánh nhau tranh cái, nhảy cái. Chấm hết. Không đi kèm trách nhiệm sau cưa/tán/hẹn hò/cặp/bồ bịch; cũng không có ý thức trách nhiệm trước cưa/tán/hẹn hò/cặp/bồ bịch. Một tiến trình tự nhiên hoàn hảo.

Phần lớn thời gian còn lại trong năm, động vật có vú bậc cao chỉ phân biệt giữa thời gian săn mồi và nghỉ ngơi. Chúng không phân biệt ngày thường và cuối tuần; không có Gin, không có Marl, không có gái ở cạnh. Chúng không biết thế nào là “không có gì sướng bằng”.

“Gì” là một khái niệm xa lạ với thế giới tự nhiên.

“Bằng” là một khái niệm xa lạ với thế giới tự nhiên

*
Sự tự ý thức về sự phù phiếm cuối cùng thường cũng không ngăn được bản thân sự phù phiếm.

Sự tự nhận thức về khả năng nhận thức rút cục (thường) cũng không ngăn được vô thức.

*
11 giờ đêm K đưa bạn gái về nhà. Cô gái không dám đi lâu hơn giờ giới nghiêm của Mẹ. Tối thứ Bảy như vậy là hoàn hảo.

Trước khi đi ngủ, K. kiểm tra email và đọc tin cuối ngày.

Internet kéo con người lại gần; đồng thời bóp méo không gian và thời gian truyền thống; bóp méo nhịp sống của con người. K cảm thấy giấc ngủ bây giờ nặng nề hơn vì khi ngủ, K bị đẩy ra ngoài dòng chảy thác loạn đang diễn ra bên ngoài. Nỗi sợ bị bỏ rơi thường trực cả trong giấc ngủ. Buổi sáng nào cũng thế, việc đầu tiên K làm là kiểm tra email và đọc tin tức để yên tâm rằng mình vẫn còn tồn tại. Và, quan trọng hơn, mình “đang kết nối”.

K lên giường. K từ chối những ý nghĩ đang chạy nhảy trong đầu. K từ chối những chuỗi so sánh đang trỗi lên một cách khó cưỡng lại.

*
Những tiếng nói của một con người có thể một đời không bày tỏ hết. Bóng dáng của chúng lấp loá ở đây đó; đôi khi xấu tồi tệ so với cái mà chúng định thay thế. Sự vật lộn của con người là đáng quý nhưng bản thân sự vật lộn cũng không thể là cứu cánh khi sản phẩm của sự vật lộn vẫn chỉ là những miếng vỡ phù phiếm của tư tưởng.

K nghĩ về thế giới rộng lớn mà chẳng có chốn dung thân.

K nghĩ thứ Bảy tuần tới, có lẽ K sẽ ngồi nhà xem chương trình Thế Giới Động Vật.
Nhưng K sẽ giải thích thế nào với thế giới đây? K mới 25 tuổi, đẹp trai, có học, và chưa vợ.

Cần quá nhiều dũng cảm và nhận thức để có thể sống một cuộc sống thực sự trong thế giới này.

[1] Thống kê này do tác giả bịa ra.
[2] Thành Chương: hoạ sĩ Việt Nam đương đại có tiếng.
[3] Kurt Cobain: thành viên đứng đầu ban nhạc Rock nổi tiếng Nivarna.
[4] Che Guevara: một trong những thủ lĩnh cách mạng ở Cuba cùng thời với Fidel Castrol; một biểu tượng của tự do và nhiệt tình tuổi trẻ.
[5] Từ này do tác giả bịa ra bằng cách gõ vớ vẩn lên bàn phím.
[6] Từ này do tác giả bịa ra bằng cách gõ vớ vẩn lên bàn phím.
[7] Lấy ý từ ảnh chụp các cai tù nữ người Mỹ đối xử với tù binh Iraq trong vụ việc ầm ĩ hồi năm 2004.
[8] Paplov: nhà khoa học người Nga đã xây dựng khái niệm phản xạ có điều kiện và vô điều kiện dựa trên các thí nghiệm về sự tiết nước bọt của chó khi thấy đèn sáng.
[9] Watson: một nhà khoa học Mỹ, người nghiên cứu hành vi của con người như các phản xạ dựa trên các kích thích của môi trường.
[10] Watson: một nhà khoa học Mỹ, người nghiên cứu hành vi của con người như các phản xạ dựa trên các kích thích của môi trường.
[11] Các nhà khoa học đã làm thí nghiệm trên chuột bạch và thấy chúng có thể sống trong một cái lồng thí nghiệm nhỏ một cách “bình thường”, không có các biểu hiện điên loạn hoặc suy sụp thể chất.
[12] Theo như các thông tin mới nhất thì thời gian lâu nhất mà một người có thể giam mình trong một căn phòng ở dưới lòng đất, đầy đủ thức ăn, thậm chí có cả TV, nhưng không được tiếp xúc với bất kỳ ai là 40 ngày. Sau đó thì người kia không thể chịu đựng tiếp được.